Mae gan anghydraddoldebau iechyd wreiddiau dwfn mewn systemau'r gorffennol, maent yn cael eu llunio gan realiti'r presennol, a byddant yn parhau i esblygu yn seiliedig ar y dewisiadau a wnawn ar gyfer y dyfodol. Yn ein digwyddiad Cyfres Ymglymiad diweddar, fe wnaethom archwilio'r deinameg hyn gan ddefnyddio fframwaith Triongl y Dyfodol. Anogodd yr ymarfer hwn gyfranogwyr i fyfyrio ar dri safbwynt: Tynfa'r Dyfodol, Gwthiad y Presennol, a Phwysau'r Gorffennol. Trwy hyn, fe wnaethom ddatgelu mewnwelediadau gwerthfawr ar sut i lunio system iechyd decach a mwy cynaliadwy.
Atyniad y dyfodol: beth yw'r canlyniadau iechyd yr ydym am eu gweld yn 2050?
Peintiodd y cyfranogwyr weledigaeth o ddyfodol lle mae gofal iechyd yn rhagweithiol yn hytrach nag yn adweithiol, gyda ffocws cryf ar atal. Nodwyd gweithgarwch corfforol, bwyta'n iach, a byw'n gynaliadwy fel elfennau allweddol wrth leihau baich salwch cronig.
Roedd system iechyd wirioneddol deg yn ddyhead mawr arall – un lle nad yw mynediad yn cael ei bennu gan incwm, lleoliad, na sgiliau digidol. Pwysleisiodd pobl bwysigrwydd cyd-gynhyrchu, gan sicrhau bod gwasanaethau'n cael eu cynllunio gyda'r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu ac ar eu cyfer. Roedd cymorth iechyd meddwl hefyd yn flaenoriaeth gref, gyda gobaith y byddai'n cael ei ymgorffori ar draws pob cyfnod o fywyd, o blentyndod hyd at henaint.
Fodd bynnag, cydnabuwyd heriau hefyd. A fyddai technoleg yn gwella mynediad neu'n creu rhwystrau newydd? A fyddai prinder cyllid a gweithlu yn atal cynnydd? Mae'r ansicrwydd hwn yn tynnu sylw at gymhlethdod gwneud gwelliannau parhaol.
Gwthiad y presennol: beth yw'r tueddiadau a'r gyrwyr cyfredol sy'n creu newid yn y system iechyd?
Mae tueddiadau cyfredol mewn gofal iechyd yn gymysg. Mae datblygiadau mewn technoleg yn cynnig cyfleoedd ar gyfer gofal gwell a mwy personol, ond mae allgáu digidol yn parhau i fod yn rhwystr, yn enwedig i oedolion hŷn a chymunedau gwledig.
Tynnwyd sylw at wasanaethau iechyd meddwl fel maes lle mae'r galw ymhell yn fwy na'r gefnogaeth sydd ar gael, yn enwedig i bobl ifanc. Mae clefydau cronig, a achosir gan ddeiet gwael, diffyg ymarfer corff, a ffactorau amgylcheddol, hefyd yn cynyddu, gan ychwanegu at y straen ar y system.
Nododd cyfranogwyr brinder gweithlu, cyfyngiadau ariannu, a diffyg cydlynu ar draws iechyd a gofal cymdeithasol fel heriau sylweddol. Yn rhy aml, mae gofal iechyd yn parhau i fod yn adweithiol yn hytrach nag yn ataliol, gyda gwasanaethau'n camu i mewn dim ond ar adegau o argyfwng. Gwelwyd cylchoedd ariannu tymor byr hefyd fel rhwystr allweddol, gan ei gwneud hi'n anodd ymgorffori newid parhaol.
Roedd ymddiriedaeth mewn sefydliadau cyhoeddus yn bryder mawr arall. Er bod strategaethau cyd-gynhyrchu a chynnwys yn ennill tyniant, mae eu heffaith wirioneddol yn parhau i fod yn ansicr oherwydd petruster gan rai uwch arweinwyr i fabwysiadu dull mwy hirdymor.
Pwysau’r gorffennol: beth yw’r etifeddiaethau a’r systemau a’n harweiniodd at system iechyd heddiw?
Mae anghydraddoldebau hanesyddol yn parhau i lunio canlyniadau iechyd heddiw. Mae ein poblogaeth wedi dod yn fwyfwy amrywiol ac nid yw'r anghenion sy'n deillio o hynny wedi cael eu diwallu bob amser. Mewn gofal mamolaeth, er enghraifft, mae mamau Duon yn dal i wynebu risgiau anghymesur o uchel , gan danlinellu'r angen am newid systemig.
Roedd y symudiad i ffwrdd o ofal iechyd lleol, sy'n cael ei yrru gan y gymuned, yn bryder allweddol arall. Wrth i wasanaethau ddod yn fwy digideiddio a chanolog, mae llawer o bobl, yn enwedig y rhai sy'n cael trafferth gyda mynediad ar-lein, wedi cael eu hunain wedi'u heithrio. Roedd galwad gref i adfywio agweddau ar fodelau gofal iechyd traddodiadol, fel meddygon teulu a rhwydweithiau cymorth cymunedol agos.
Mae penderfyniadau economaidd a pholisi’r gorffennol yn parhau i bwyso’n drwm ar anghydraddoldebau iechyd heddiw. Mae’r system fwyd, a luniwyd gan ddiwydiannu a chynhyrchu màs, wedi cyfrannu at ddeietau afiach, anhygyrch ac anfforddiadwy. Mae polisïau tai hefyd wedi methu â chynnwys y gwersi a ddysgwyd am y cysylltiadau rhwng tai diogel a fforddiadwy ac iechyd da.
Mae stigma iechyd meddwl, a fu gynt yn gyffredin a hyd yn oed yn droseddwr, yn dal i fodoli. Er y bu cynnydd, mae llawer o bobl yn dal i wynebu rhwystrau wrth geisio cymorth. Mae'r gorffennol yn parhau i daflu cysgod hir dros ymdrechion i wneud gofal iechyd yn decach ac yn fwy hygyrch.
Llunio dyfodol credadwy ar gyfer ecwiti iechyd
Drwy archwilio'r tri dimensiwn hyn, gallwn ddechrau mapio'r camau sydd eu hangen i leihau anghydraddoldebau iechyd. Rhaid i bwyslais cryfach ar atal, buddsoddi mewn presgripsiynu cymdeithasol, a mynd i'r afael â ffactorau cymdeithasol fel tai ac addysg fod yn rhan o'r ateb.
Bydd ymgysylltu â'r gymuned a chyd-gynhyrchu yn hanfodol. Ond er mwyn i'r dulliau hyn wneud gwahaniaeth gwirioneddol, mae angen newid mewn pŵer, modelau ariannu, a meddylfryd sefydliadol. Heb newid systemig, mae cyd-gynhyrchu mewn perygl o fod yn air poblogaidd arall yn hytrach nag yn offeryn ystyrlon ar gyfer trawsnewid.
Mae gan dechnoleg y potensial i newid y gêm, ond dim ond os yw'n gwella hygyrchedd yn hytrach na chreu rhaniadau newydd. Rhaid dylunio atebion iechyd digidol gyda chynhwysiant mewn golwg, gan sicrhau nad oes neb yn cael ei adael ar ôl.
Efallai mai'r peth mwyaf i'w ddysgu o'r ymarfer hwn yw bod newid go iawn yn cymryd amser. Ni fydd atebion cyflym yn ddigon i ddatgymalu anghydraddoldebau iechyd hirhoedlog. Mae'r weledigaeth ar gyfer 2050 yn uchelgeisiol, ond mae o fewn cyrraedd, os ydym yn cydnabod pwysau'r gorffennol, yn llywio heriau'r presennol, ac yn cymryd camau ar y cyd tuag at ddyfodol tecach a mwy cynhwysol.
Mae'r myfyrdodau hyn yn seiliedig ar ddysgu o gyfres o ddigwyddiadau Ymglymiad a gynhaliwyd drwy Brosiect Dewi . Gyda diolch i Petranka Malcheva yn Swyddfa Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru am gynnal sesiwn ar Feddwl yn y Dyfodol gyda ni.
Fel rhan o Brosiect Dewi, ein nod yw rhannu arferion da a chynorthwyo gyda heriau ein gilydd. Cysylltwch â ni os hoffech chi gymryd rhan: hello@copronet.wales .